Finansal Sözlük
Faktoring ve finans dünyasındaki terimlerin anlamlarını öğrenin.
Faktoring
Faktoring, mal veya hizmet satışından doğan vadeli ticari alacakların temlik yoluyla bir faktoring şirketine devredilerek vadesinden önce nakde çevrilmesidir. İşlemde üç taraf yer alır: alacağını devreden satıcı firma, ödemeyi yapacak borçlu firma ve finansmanı sağlayan faktoring şirketi. Faktoring bir kredi değildir; firma yeni bir borç altına girmek yerine kendi ticari alacağını erkene çeker. Türkiye'de faktoring şirketleri BDDK denetimi altındadır ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında faaliyet gösterir. Maliyet üç kalemden oluşur: vadeye göre hesaplanan iskonto faizi, faktoring komisyonu ve bu ikisinin toplamı üzerinden alınan %5 BSMV. Alacağın tahsil edilememe riskinin hangi tarafta kaldığına göre faktoring, rüculu ve gayrikabili rücu olmak üzere ikiye ayrılır.
Temlik
Temlik, bir alacağın alacaklı tarafından üçüncü bir kişiye devredilmesidir. Türk Borçlar Kanunu'nun alacağın devrine ilişkin hükümleri gereği temlik yazılı şekilde yapılmak zorundadır; sözlü devir geçerli değildir. Faktoring işleminin hukuki temeli budur: satıcı firma, borçludan olan alacağını faktoring şirketine temlik eder ve karşılığında vadesinden önce ödeme alır. Temlikten sonra alacağın yeni sahibi faktoring şirketidir; borçlu firma ödemeyi artık satıcıya değil faktoring şirketine yapar. Bu nedenle temlik işleminin borçluya bildirilmesi uygulamada önemlidir; bildirim yapılmazsa borçlunun iyi niyetle satıcıya yaptığı ödeme geçerli sayılabilir. Temlik, alacağı doğuran sözleşmede devir yasağı bulunmadığı sürece borçlunun onayına bağlı değildir.
Vade
Vade, bir borcun ödenmesi gereken tarihtir. Ticari finansmanda vade, alacağın ne kadar süre sonra nakde döneceğini ve dolayısıyla finansman maliyetinin büyüklüğünü belirleyen temel değişkendir; iskonto faizi doğrudan kalan gün sayısı üzerinden hesaplanır. Çek hukuken görüldüğünde ödenen bir araçtır; buna karşılık ticari hayatta yaygın olarak kullanılan ileri tarihli çeklerde üzerinde yazılı tarih fiilen vade işlevi görür. Faturada ise vade, satıcı ile alıcı arasındaki ödeme koşullarına göre belirlenir ve genellikle 30, 60, 90 veya 120 gün olarak uygulanır. Vade uzadıkça finansman maliyeti artar, kısaldıkça azalır; bu nedenle nakit akışı planlamasında vade yönetimi, faiz oranı kadar belirleyicidir.
BSMV
BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi), 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında banka, sigorta şirketleri ve banker sayılan kuruluşların lehlerine aldıkları paralar üzerinden alınan bir işlem vergisidir. Faktoring işlemlerinde oran %5'tir ve matrah, faktoring şirketinin lehine kalan tutardır: iskonto faizi ile komisyonun toplamı. Ana para tutarı üzerinden BSMV hesaplanmaz. Banka ve sigorta muameleleri KDV'den istisna olduğu için bu işlemlerde KDV yerine BSMV uygulanır; aynı işlem iki kez vergilendirilmez. Örnek: 100.000 TL'lik bir çekte 2.500 TL iskonto faizi ve 500 TL komisyon oluşuyorsa BSMV, bu 3.000 TL üzerinden 150 TL olarak hesaplanır. BSMV yasal bir kesintidir; finansal kuruluşun geliri değil, devlete aktarılan vergidir.
Keşideci
Keşideci, çeki düzenleyen ve imzalayan kişi ya da şirkettir. Çekin ödenmesinden birinci derecede sorumlu olan taraf keşidecidir; çek karşılıksız çıktığında hukuki ve cezai sorumluluk öncelikle ona aittir. Türk Ticaret Kanunu uyarınca keşidecinin imzası çekin zorunlu unsurlarındandır; imzasız çek geçerli değildir. Karşılıksız çek düzenlenmesi hâlinde 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında adli para cezası ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı uygulanabilir. Çek finansmanı süreçlerinde finansal kuruluşun yaptığı risk değerlendirmesinin merkezinde keşideci firmanın ödeme kabiliyeti bulunur; çekin finanse edilip edilmeyeceği ve uygulanacak oran büyük ölçüde keşidecinin sicili, ticari geçmişi ve karşılıksız çek kaydı olup olmadığına göre belirlenir.
Ciranta
Ciranta, elindeki çeki ciro ederek başkasına devreden kişidir. Ciro işlemi çekin arka yüzüne imza atılarak yapılır; böylece çekten doğan haklar yeni hamile geçer. Bir çek vadesine kadar birden fazla kez ciro edilebilir ve her ciranta bu zincire eklenir. Türk Ticaret Kanunu uyarınca cirantalar, çekin ödenmemesi hâlinde hamile karşı keşideci ile birlikte müteselsilen sorumludur; hamil alacağını cirantalardan herhangi birinden talep edebilir. Bu sorumluluk zinciri, çeki ticari hayatta bir ödeme aracına dönüştüren temel güvencedir. Çek finansmanında ciranta sayısı ve cirantaların ticari itibarı, çekin risk değerlendirmesinde dikkate alınan unsurlar arasındadır; güçlü bir ciro zinciri çekin tahsil edilebilirliğini artırır.
İstihbarat
İstihbarat, bir finansal kuruluşun finansman kararı vermeden önce firmanın ve borçlunun ödeme kabiliyetini ölçmek amacıyla yürüttüğü mali araştırma sürecidir. Süreçte firmanın mali tabloları, vergi ve SGK borcu durumu, ticaret sicil kayıtları, sektör konumu ve ortaklık yapısı incelenir. Buna ek olarak KKB ve Findeks üzerinden kredi notu, risk raporu, çek raporu ve karşılıksız çek kayıtları sorgulanır. Çek finansmanında istihbarat yalnızca başvuru sahibini değil, çeki düzenleyen keşideciyi ve ciro zincirindeki firmaları da kapsar; çünkü ödemeyi asıl yapacak taraf keşidecidir. İstihbaratın sonucu iki şeyi belirler: firmaya tanınacak limit ve uygulanacak faiz oranı. Olumlu istihbarat daha yüksek limit ve daha düşük maliyet anlamına gelir.
Limit
Limit, bir finansal kuruluşun bir firmaya veya belirli bir borçluya tanıdığı azami işlem tutarıdır. Faktoringde iki ayrı limit birlikte çalışır: alacağını devreden müşteri firmaya tanınan genel limit ve ödemeyi yapacak borçlu firma bazında belirlenen borçlu limiti. Bir çek veya faturanın finanse edilebilmesi için her iki limitin de yeterli olması gerekir; borçlu limiti dolmuşsa müşterinin genel limiti boşta olsa dahi işlem yapılamaz. Limitler; firmanın mali yapısı, ticari geçmişi, sektörü, çalışma hacmi ve istihbarat sonuçlarına göre belirlenir ve dönemsel olarak yeniden değerlendirilir. Düzenli ödeme geçmişi ve büyüyen işlem hacmi limitin yukarı çekilmesini sağlar; olumsuz sicil kayıtları ise limitin daraltılmasına veya kapatılmasına yol açabilir.
Rücu
Rücu, faktoring şirketinin borçlunun vadesinde ödeme yapmaması durumunda alacağı kendisine devreden satıcı firmaya geri dönme ve ödediği tutarı talep etme hakkıdır. Rüculu faktoringde tahsil edilememe riski satıcı firmada kalır: borçlu ödemezse faktoring şirketi finansmanı satıcıdan geri ister. Türkiye'deki faktoring işlemlerinin büyük bölümü rüculu olarak yapılır; bu yapı faktoring şirketinin riskini azalttığı için maliyetler gayrikabili rücu işlemlere göre daha düşüktür. Rüculu işlemde satıcı firma alacağı erkene çekerek nakit akışı sağlar, ancak borçlunun ödememe riskinden tamamen kurtulmuş olmaz. Bu nedenle rüculu faktoring, bir risk transferi aracından çok nakit akışını hızlandıran bir finansman aracı olarak değerlendirilir.
Gayrikabili Rücu
Gayrikabili rücu faktoring, borçlunun ödeme yapmaması hâlinde faktoring şirketinin alacağı devreden satıcı firmaya başvuramadığı faktoring türüdür. Bu modelde tahsil edilememe riski tamamen faktoring şirketine geçer; satıcı firma hem nakdi erken alır hem de borçlunun ödememe riskinden kurtulur. Risk devri söz konusu olduğu için faktoring şirketi borçlu firmayı çok daha ayrıntılı biçimde inceler ve maliyet, rüculu işlemlere kıyasla yüksektir. Uygulamada gayrikabili rücu işlemler genellikle mali yapısı güçlü, kurumsal ve sicili temiz borçlular için kabul edilir. Risk devri çoğu zaman yalnızca borçlunun ödeme güçlüğünü kapsar; malın ayıplı çıkması, ticari uyuşmazlık veya sözleşmeye aykırılık gibi nedenlerle doğan itirazlar kapsam dışında tutulur.
Konkordato
Konkordato, mali durumu bozulan bir borçlunun iflas etmeden borçlarını yeniden yapılandırabilmesi için İcra ve İflas Kanunu kapsamında mahkeme gözetiminde yürütülen hukuki süreçtir. Borçlu, alacaklılarına belirli bir ödeme planı veya borçlarında indirim önerir; teklif kanunda öngörülen çoğunlukla kabul edilir ve mahkemece tasdik edilirse tüm alacaklılar için bağlayıcı hâle gelir. Süreç mahkemenin verdiği geçici mühletle başlar, ardından kesin mühlete dönüşür; mühlet süresince borçluya karşı yeni icra takibi başlatılamaz ve mevcut takipler durur. Ticari alacak yönetimi açısından konkordato kritik bir eşiktir: borçlu firmanın konkordato ilan etmesi, ondan olan alacakların tahsilini geciktirir ve tahsil edilebilir tutarı düşürebilir. Bu nedenle konkordato kaydı finansal kuruluşların risk değerlendirmesinde doğrudan dikkate alınır.
Likidite
Likidite, bir varlığın önemli bir değer kaybına uğramadan hızla nakde çevrilebilme kabiliyetidir. En likit varlık nakdin kendisidir; onu vadesiz mevduat, kısa vadeli ticari alacaklar ve stoklar izler. Gayrimenkul ve makine gibi duran varlıklar ise düşük likiditeye sahiptir. Bir işletmenin likiditesi genellikle cari oran (dönen varlıklar / kısa vadeli borçlar) ve asit-test oranı gibi göstergelerle ölçülür. Kârlı bir şirketin dahi likidite sorunu yaşayabileceğini unutmamak gerekir: bilançoda alacak görünmesine rağmen bu alacaklar henüz tahsil edilmemişse maaş, vergi ve tedarikçi ödemeleri aksayabilir. Çek ve fatura finansmanı tam bu noktada devreye girer; vadeli alacakları vadesinden önce nakde çevirerek işletmenin likiditesini kârlılığından bağımsız olarak güçlendirir.
Özkaynak
Özkaynak, bir şirketin toplam varlıklarından toplam borçlarının çıkarılmasıyla bulunan ve ortakların şirket üzerindeki net payını gösteren tutardır. Ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri ile geçmiş yıl ve dönem kâr veya zararlarından oluşur. Özkaynak, bir işletmenin finansal dayanıklılığının temel göstergesidir: yüksek özkaynak, şirketin olası zararları kendi kaynaklarıyla karşılayabileceği anlamına gelir. Finansal kuruluşlar limit belirlerken özkaynak tutarının yanı sıra özkaynak ile toplam borç arasındaki dengeye de bakar; borçların özkaynağa oranı yükseldikçe firmanın riski artar. Türk Ticaret Kanunu uyarınca sermayenin belirli oranda kaybedilmesi hâlinde yönetim organının önlem alması gerekir; teknik iflas olarak anılan bu durum finansman başvurularında olumsuz değerlendirilen kritik bir eşiktir.
Bilanço
Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren temel mali tablodur. Bir fotoğraf niteliğindedir: belirli bir günü anlatır, dönem boyunca gerçekleşen akışları değil. Aktif tarafında dönen ve duran varlıklar, pasif tarafında kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile özkaynaklar yer alır; iki taraf her zaman birbirine eşittir. Ticari finansman başvurularında bilanço, gelir tablosuyla birlikte istenen ana belgedir; finansal kuruluş buradan firmanın borçluluk düzeyini, alacak ve stok devir hızını, likidite oranlarını ve özkaynak yapısını okur. Alacakların yüksek, nakdin düşük göründüğü bir bilanço tipik olarak nakit akışı sıkışıklığına işaret eder ve çek veya fatura finansmanı ihtiyacının en sık görülen göstergesidir.
Akreditif
Akreditif, uluslararası ticarette alıcının bankasının, satıcı belirlenen belgeleri eksiksiz sunduğu takdirde ödeme yapmayı taahhüt ettiği bir ödeme ve güvence aracıdır. Alıcı ile satıcının birbirini tanımadığı sınır ötesi işlemlerde güven boşluğunu banka taahhüdüyle kapatır. İşleyiş belge esaslıdır: bankalar malı değil, akreditif şartlarında sayılan belgeleri (fatura, konşimento, sigorta poliçesi, menşe şahadetnamesi gibi) inceler ve belgeler şartlara uygunsa ödemeyi yapar. Uygulama, Milletlerarası Ticaret Odası'nın yayımladığı UCP 600 kurallarına göre yürütülür. Akreditif; dönülemez, teyitli, görüldüğünde ödemeli veya vadeli gibi türlere ayrılır. Yurt içi ticarette yaygın olan çek ve fatura finansmanının ihracat işlemlerindeki karşılığı büyük ölçüde akreditif ve akreditif iskontosudur.
KKB
KKB (Kredi Kayıt Bürosu), bankaların ve finansal kuruluşların kredi müşterilerine ait bilgileri paylaştığı merkezi veri tabanı kuruluşudur. 1995 yılında bankaların ortaklığıyla kurulmuştur ve finans sektöründe risk yönetiminin temel altyapısını oluşturur. Üye kuruluşlar kredi, kredi kartı, çek ve senet bilgilerini KKB'ye bildirir; bu veriler kredi notu ile risk raporlarının üretilmesinde kullanılır. KKB'nin ürettiği raporlar arasında en çok kullanılanlar Risk Raporu, Çek Raporu ve Findeks Kredi Notu'dur. Çek finansmanında finansal kuruluşlar, çeki düzenleyen firmanın karşılıksız çek kaydı bulunup bulunmadığını KKB Çek Raporu üzerinden kontrol eder. Bu nedenle KKB kayıtları, bir başvurunun onaylanıp onaylanmayacağını ve uygulanacak oranı doğrudan etkileyen belirleyici veri kaynağıdır.
Findeks
Findeks, KKB tarafından sunulan ve bireylerle firmaların kendi kredi notlarını, risk raporlarını ve çek geçmişlerini sorgulayabildiği platformdur. Findeks Kredi Notu 1 ile 1900 arasında değişir; not yükseldikçe finansal kuruluşların gözünde kredi riski azalır. Not; kredi ve kredi kartı ödemelerinin düzenliliği, mevcut borç yükü, kullanılan ürün çeşitliliği ve kredi geçmişinin uzunluğu gibi unsurlardan hesaplanır. Ticari tarafta Findeks Karekodlu Çek Raporu, bir çeki kabul etmeden önce keşidecinin ödeme geçmişini görmeyi sağlar; karşılıksız çek kaydı bulunan bir firmanın çeki bu rapor üzerinden tespit edilebilir. Çek ve fatura finansmanı başvurularında Findeks verileri, limit ve faiz oranının belirlenmesinde kullanılan başlıca göstergeler arasındadır.
Eximbank
Türk Eximbank (Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş.), ihracatçı firmaları desteklemek amacıyla 1987 yılında kurulmuş, sermayesi devlete ait kalkınma ve yatırım bankasıdır. Üç temel alanda hizmet verir: ihracat kredileri, ihracat kredi sigortası ve garanti programları. Kredi tarafında ihracatçılara sevk öncesi ve sevk sonrası finansman sağlar; sigorta tarafında ise yurt dışındaki alıcının ödememe riskini ve ülke riskini teminat altına alır. Eximbank sigortası kapsamındaki bir alacak, riski azaldığı için bankalar ve faktoring şirketleri nezdinde daha kolay finanse edilebilir hâle gelir. Yurt içi ticari alacaklarını çek ve fatura finansmanıyla değerlendiren işletmeler için Eximbank, ihracat işlemlerindeki muadil çözümdür; iki finansman kanalı birlikte kullanılabilir.
Tüm işlemleriniz yasal güvence altındadır.
Çekinpara, finansal teknolojiler alanında en yüksek güvenlik standartlarını uygular. Verileriniz ve işlemleriniz yasal güvence altındadır.
BDDK Lisanslı İş Ortakları
İşlemleriniz BDDK lisanslı finansal kuruluşlar tarafından gerçekleştirilir.
Veri Güvenliği
ISO 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi sertifikası ile verileriniz uluslararası standartlarda korunur.
Şifreli İletişim
256-bit SSL şifreleme teknolojisi ile tüm veri transferleri uçtan uca şifrelenir.
Çekinpara, finansal kuruluşlarla işletmeler arasında köprü görevi gören bir teknoloji platformudur.